SKALBMIERZ - miasto m. w woj. świętokrzyskim (powiat kazimierski), na Płaskowyżu Proszowickim, nad Nidzicą (l. dopływ Wisły). 1,3 tys. mieszk. (2004). Lokalny ośr. usługowy dla rolnictwa; warsztaty samochodowe; oddalone od Działoszyc o ok. 8 km;Położenie geograficzne: Skalbmierz jest miastem położonym na Płaskowyżu Proszowickim, nad rzeką Nidzicą (dł. 63 km.), która jest lewym dopływem Wisły. Miasto i gmina zajmują powierzchnię 86 km² i zamieszkują ją ok. 8 tys. mieszkańców; 90% powierzchni gminy zajmują grunty rolne. Współrzędne geograficzne: 20°24'30" E i 50°19'30" N; wysokość nad poziomem morza wynosi 202-205 m; gleby gł. lessowo - czarnoziemne, które należą do najurodzajniejszych, a miejscowy mikroklimat powoduje jeden z najdłuższych w Polsce okresów wegetacji roślin.
Skalbmierz jest siedzibą urzędu gminy, w skład której wchodzą 23 sołectwa: Baranów, Bełzów, Bolowiec, Boszczynek, Drożejowice, Grodzonowice, Kobylniki, Kózki, Krępice, Małoszów, Podgaje, Przybenice, Rosiejów, Sielec Biskupi, Sielec - Kolonia, Sietejów, Szarbia Zwierzyniecka, Szczekarzów, Tempoczów Kolonia, Tempoczów - Rędziny, Topola, Zakrzów, Zakrzówek.
Kalendarium dziejów miasta Skalbmierza
pocz. XII w.- prawdopodobne założenie Skalbmierza
1217 - pierwsza wiadomość w źródłach pisanych o Skalbmierzu
1241 - Skalbmierz zostaje spustoszony przez Tatarów
1242- Konrad Mazowiecki zwołał do Skalbmierza wiec, na którym uwięził przedstawicieli panów małopolskich
1309 - pierwsza wiadomość o istnieniu szkoły skalbmierskiej (uczył się w niej m.in. Mikołaj Rej)
1342, 20 lutego - Skalbmierz otrzymuje od Kazimierza Wielkiego Dokument lokacyjny na prawie niemieckim
1400 - Stanisław ze Skalbmierza zostaje rektorem Akademii Krakowskiej
1427 - potwierdzenie lokacji Skalbmierza przez króla Władysława Jagiełłę
1483, 24 maja - potwierdzenie lokacji Skalbmierza przez biskupa krakowskiego Jana Rzeszowskiego
1578 - Stefan Batory potwierdza prawo mianowania prepozytów skalbmierskich przez wikariuszy krakowskich
1618 - wielki pożar miasta
1652-53 - dżuma w mieście
1655-57 - doszczętne zniszczenie miasta przez Szwedów, Węgrów i Kozaków
1781, 25 sierpnia - król Stanisław August Poniatowski potwierdza dotychczasowe przywileje Skalbmierza
1794, 29 kwietnia - generał rosyjski Denisow w odwrocie spod Racławic rabuje i pali Skalbmierz
1807 i 1808 - wielkie pożary miasta
1810, 17 kwietnia - Skalbmierz zostaje stolicą powiatu skalbmierskiego
1819 - kasacja kolegiaty
1831, 24 września - klęska korpusu gen. J. Kamińskiego
1863, 8 maja - potyczka powstańców pod Skalbmierzem
1863, 24 września - potyczka powstańców pod Drożejowicami
1870 - odebranie przez administrację rosyjską praw miejskich Skalbmierzowi
1884- pobyt w Skalbmierzu Marii Skłodowskiej
1906 - pożar kościoła skalbmierskiego
1912 - utworzenie w Skalbmierzu straży pożarnej
1918 - powstanie P.O.W. i Drużyny Skautowej w Skalbmierzu
po 1919 - W Skalbmierzu wybudowano dworzec kolejowy linii Charsznica - Kocmyrzów
1927, 31 marca - Skalbmierz odzyskuje prawa miejskie dzięki inicjatywie Antoniego Bauma
1927 - powołanie Kasy Stefczyka, pierwowzoru obecnego Banku Spółdzielczego
1931 - powstanie w Skalbmierz Komitetu Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego
1933 - powstanie Związku Strzeleckiego w Skalbmierzu
1933-34 - wybudowano nowy budynek szkoły powszechnej w Skalbmierzu
1939, 6-7 września - bój w Skalbmierzu
1939, 14 października - powołanie rejonu skalbmiersko - działoszyckiego państwa podziemnego. Początek konspiracji przeciwko okupantowi niemieckiemu w Skalbmierzu
1944, 5 sierpnia - pacyfikacja Skalbmierza
1945, 14 stycznia - do Skalbmierza wkroczyły oddziały Armii Czerwonej
1948, 1 lipca - powołanie do życia Gminnej Spółdzielni SCh
1952 - zakończenie elektryfikacji Skalbmierza
1956 - Skalbmierz wchodzi w skład powiatu Kazimierza Wielka
1959 - z inicjatywy Emiliana Jarosa powstaje w Skalbmierzu Szkoła Zawodowa (od 1973 Zespół Szkół Zawodowych)
1969, 3 sierpnia - Skalbmierz zostaje odznaczony Krzyżem Grunwaldu 3 klasy
1984, 1 września - oddano do użytku nowy budynek Szkoły Podstawowej
Kościół parafialny p.w. Św. Jana Chrzciciela - jest największym "skarbem" Skalbmierza. Zbudowany w końcu XII lub na pocz. XIII wieku, był do 1819 r. kolegiatą.
Pierwotnie kościół był jednowarstwową świątynią romańską z dwiema wieżami - układ typowy dla kościołów grodowych. W nawie znajdowała się empora (rodzaj galerii), na którą prowadziły schody z wieży południowej. Empora przeznaczona była dla feudała i jego dworu. Kościół był przebudowywany w 1253 r. przez Konrad Mazowiecki, podczas walk o tron, na świątynię warowną.
Obecna budowla została zbudowana w XV w. (nawa 1 poł. XV w., prezbiterium koniec XV w.), przebudowana w 1 poł. XVII w. i odnawiana w latach 1949-52. Jest to kościół gotycki z fragmentami z pierwotnej świątyni romańskiej (w wieżach, prezbiterium i kruchcie), wzniesiony z kamienia, trójnawowy z trzyprzęsłowym prezbiterium, przy którym dwie romańskie wieże, później podwyższone. Bryła kościoła bardzo wysmukła, oszkarpowana, zwieńczona od wschodu barokowym szczytem.
W nawach sklepienia kolebkowo - krzyżowe z XVII w., w prezbiterium gotyckie krzyżowo - żebrowe. Ołtarz główna wykonany w 1908 r. na wzór spalonego, barokowego ołtarza z 1626 r. Ołtarze boczne i pozostałe wyposażenie wnętrza barokowe i rokokowe. Na uwagę zasługuje piękne barokowe stalle z ok. poł. XVII w i jednolite wyposażenie zakrystii, pochodzące z tego samego czasu. Ponadto w skalbmierskim kościele znajduje się cenny obraz "Pokłon Trzech Króli", którego autorem jest jeden z największych przedstawicieli barokowego malarstwa flamandzkiego, Jacob Joraens.
| « poprzednia | następna » |
|---|
