WIŚLICA - wieś gminna w woj. świętokrzyskim (powiat buski), w Dolinie Nidy, na prawym brzegu rzeki. Około 610 mieszkańców (1998). Ośrodek turystyczny ruchu krajoznawczego.
Historia. Wczesnośredniowieczny ośrodek grodowo - miejski (IX - X w.). W XI i na pocz. XII w. duży gród i osada targowa, ważna rezydencja książąt i królów piastowskich, od przeł. XI i XII w. kasztelania. Zdobywana i niszczona m.in. przez Rusinów (1135), Tatarów (1241), Czechów (1305). 1166-73 ośrodek księstwa wiślickiego. Prawa miejskie przed 1345 (XIII w.?). Miejsce licznych zjazdów (m.in. 1347, 1587, 1606) i ogłoszenia statutów wiślickich (Statuty Kazimierza III Wielkiego). Od XIV w. stolica ziemi, od XV w. starostwo niegrodowe; ośrodek handlowo - rzemieślniczy. Od XVII w. upadek znaczenia Wiślicy (m.in. zniszczenia w okresie wojen szwedzkich). Od 1795 w zaborze austriackim, od 1809 w Księstwie Warszawskim, od 1815 w Królestwie Polskim. W 1870 r. Wiślica utrata praw miejskich. Ponownie zniszczona w I wojnie światowej (11035). W 1939 zacięte walki obronne oddziałów Armii Kraków z wojskami niemieckimi. Wczasie okupacji niemieckiej 1941-42 getto (ok. 2 tys. osób, wywiezieni do ośrodka zagłady w Treblince), 1944-45 obóz pracy przymusowej. Ośrodek konspiracji.
Zabytki. Gotycki kościół kolegiacki fundacji Kazimierza III Wielkiego (3. ćwierć XIV w.), wewnątrz polichromia rusko - bizantyjska (1397-1400). Późnogotycka dzwonnica (1460-70), późnogotycki wikariat, tzw. Dom Długosza (ok. 1460). Według XIII-wiecznej legendy z Wiślicy pochodził Wisław, kochanek wiarołomnej Helgundy, żony Walgierza Udałego.
Badania archeologiczne prowadzone w latach 1949-72 ujawniły tu wiele reliktów kultury materialnej datowanych na okres wczesnego średniowiecza: grodziska i zespołu zabudowy palatialnej na tzw. Regii (IX w.?) i grodziska na tzw. wyspie (XI w.). Pozostałości architektury romańskiej pod kościołem kolegiackim: kościoła Św. Mikołaja (?) i kościoła romańskiego I (NMP), w którego krypcie odsłonięto unikatową gipsową posadzkę, pokrytą figuralnym rytem (ok. 1170). Obecnie we wsi znajduje się Muzeum Regionalne i rezerwat archeologiczny. /Encyklopedia PWN 2000/
Zabytki. Gotycki kościół kolegiacki fundacji Kazimierza III Wielkiego (3. ćwierć XIV w.), wewnątrz polichromia rusko - bizantyjska (1397-1400). Późnogotycka dzwonnica (1460-70), późnogotycki wikariat, tzw. Dom Długosza (ok. 1460). Według XIII-wiecznej legendy z Wiślicy pochodził Wisław, kochanek wiarołomnej Helgundy, żony Walgierza Udałego.
Badania archeologiczne prowadzone w latach 1949-72 ujawniły tu wiele reliktów kultury materialnej datowanych na okres wczesnego średniowiecza: grodziska i zespołu zabudowy palatialnej na tzw. Regii (IX w.?) i grodziska na tzw. wyspie (XI w.). Pozostałości architektury romańskiej pod kościołem kolegiackim: kościoła Św. Mikołaja (?) i kościoła romańskiego I (NMP), w którego krypcie odsłonięto unikatową gipsową posadzkę, pokrytą figuralnym rytem (ok. 1170). Obecnie we wsi znajduje się Muzeum Regionalne i rezerwat archeologiczny. /Encyklopedia PWN 2000/
| « poprzednia | następna » |
|---|
